Polikistik yumurtalıq sindromu (PCOS) — endokrinoloq baxışı
Polikistik yumurtalıq sindromu (PCOS) reproduktiv yaşda olan qadınlarda ən çox rast gəlinən hormonal pozğunluqlardandır. Aybaşı pozğunluğu, androgen (kişi hormonu) artıqlığının əlamətləri və yumurtalıqlarda struktur dəyişiklikləri ilə xarakterizə olunur. Bir çox xəstədə insulin müqaviməti və metabolik pozğunluqlarla birlikdə gedir.
Niyə endokrinoloq?
PCOS yalnız ginekoloji deyil, eyni zamanda metabolik problemdir. Endokrinoloq baxışı bu istiqamətlərə yönəlir:
- İnsulin müqavimətinin aşkarlanması və müalicəsi
- Çəki və metabolik göstəricilərin idarəsi
- Androgen artıqlığının səbəbinin araşdırılması və digər endokrin xəstəliklərin (anadangəlmə adrenal hiperplaziya, tiroid xəstəlikləri, hiperprolaktinemiya) inkar edilməsi
- Uzunmüddətli risklərin — tip 2 diabet, dislipidemiya, kardiovaskulyar xəstəlik — qiymətləndirilməsi
Müalicə ginekoloqla birgə aparılır.
Əlamətlər hansılardır?
- Düzənsiz aybaşı və ya aybaşının kəsilməsi
- Tüklənmə (hirsutizm) — üzdə, sinədə, qarında kişi tipli tük artımı
- Üzdə səpkilər (akne)
- Yağlı dəri
- Saç tökülməsi (kişi tipli)
- Çəki dalğalanmaları və çəki artımı
- Hamilə qala bilməmə
- Akantozis nigrikans (büküş yerlərində qaralma) — insulin müqaviməti ilə birlikdə
Diaqnoz necə qoyulur?
- Ətraflı anamnez və fiziki müayinə
- Hormonal panel — androgenlər, LH/FSH, prolaktin, tiroid hormonları
- Aclıq qlükozası, insulin, HbA1c, göstəriş olduqda OGTT
- Lipid profili
- Yumurtalıqların ultrasəs müayinəsi (ginekoloq tərəfindən)
- Digər səbəblərin inkar edilməsi
Müalicə
Müalicə xəstənin hədəfindən asılıdır — aybaşı tsiklinin bərpası, tüklənmənin azaldılması, metabolik göstəricilərin düzəldilməsi və ya hamiləlik planlaması.
Ən vacib prinsip: metabolik göstəricilərin düzəldilməsi. Praktikada insulin müqaviməti və çəki idarə olunduqda aybaşı tsiklinin öz-özünə bərpa olunduğu hallar rast gəlinir. 16 yaşında heç aybaşı görməmiş xəstədə səbrlə metabolik göstəricilərin düzəldilməsi ilə hormon müalicəsi olmadan tsiklin normal düzənə düşdüyü hal buna nümunədir.
Bu, hər xəstə üçün eyni nəticənin gözlənildiyi mənasına gəlmir. Hormonlar həmişə bir ayda normaya düşmür — düzgün yolda olduğuna əmin olduqdan sonra nəticə zamanla gəlir.
Tüklənmə (hirsutizm) haqqında
Tüklənmə şikayəti ilə həkimə müraciət etmək lazım olan hallar: tükün sürətlə artması, kişi tipli sahələrdə (üz, sinə, qarın) tük çıxması, səsdə kobudlaşma, aybaşının kəsilməsi, əzələ kütləsinin artması.
Nəzarətsiz hormonal preparatların ağır nəticələri olur. Praktikada idmançı xəstələrdə məşqçi tərəfindən verilən testosteron nəticəsində aybaşının kəsilməsi, səsin kobudlaşması və tüklənmə halları rast gəlinir.
Bu saytdakı məlumat maarifləndirmə məqsədi daşıyır, fərdi diaqnoz və müalicə göstərişi deyil və həkim müayinəsini əvəz etmir. Təcili tibbi vəziyyətdə 103 nömrəsinə müraciət edin.
Tez-tez verilən suallar
PCOS sağalırmı?
PCOS xroniki vəziyyətdir, lakin yaxşı idarə oluna bilir. Metabolik göstəricilərin düzəldilməsi və çəki idarəsi ilə əlamətlər əhəmiyyətli dərəcədə azala bilər.
PCOS ilə hamilə qala bilərəmmi?
PCOS sonsuzluğun səbəblərindən biridir, lakin hamiləliyə mütləq maneə deyil. Müalicə ginekoloqla birgə planlaşdırılır.
Nə qədər müddətə nəticə görəcəyəm?
Hormonal göstəricilər həmişə qısa müddətdə normaya düşmür. Bu, səbr tələb edən prosesdir və müntəzəm nəzarətlə idarə olunur.