Metabolik sindrom xolesterin pozğunluğu, insulin müqaviməti, artıq çəki və yüksək təzyiqin bir-birini gücləndirdiyi vəziyyətdir. Bu göstəricilərin bir yerdə olması kardiovaskulyar xəstəlik və tip 2 diabet riskini ayrı-ayrılıqda olmasından daha çox artırır.
Kriteriyalar hansılardır?
Beynəlxalq praktikada istifadə olunan meyarlar:
| Göstərici | Hədd |
|---|---|
| Bel çevrəsi | Kişilərdə ≥ 94 sm · Qadınlarda ≥ 80 sm |
| Trigliserid | ≥ 150 mq/dl |
| HDL xolesterin | Kişilərdə < 40 mq/dl · Qadınlarda < 50 mq/dl |
| Arterial təzyiq | ≥ 130/85 mm c.süt. |
| Aclıq qan şəkəri | ≥ 100 mq/dl |
Metabolik sindrom diaqnozu üçün bel çevrəsinin artması ilə birlikdə qalan dörd meyardan ən azı ikisinin olması tələb olunur.
Bu hədlər istifadə olunan bələdçidən və etnik qrupdan asılı olaraq fərqlənə bilər; qiymətləndirmə həkim tərəfindən aparılır.
Qaraciyərin piylənməsi nədir?
Metabolik pozğunluqla əlaqəli qaraciyər piylənməsi (beynəlxalq ədəbiyyatda MASLD/MAFLD) qaraciyər hüceyrələrində piy toplanmasıdır. Diabetli, insulin müqaviməti olan və piylənmədən əziyyət çəkən xəstələrdə başqa səbəbə ehtiyac qalmadan qaraciyər zədələnə bilər.
Nəzarətsiz qaldıqda proses qaraciyər iltihabına, fibroza və nəhayət sirroza, portal hipertenziyaya və qaraciyər çatışmazlığına gedə bilir.
Yaxşı xəbər: Praktikada yalnız qan şəkərinin hədəfə gətirilməsi və çəkinin bir hissəsinin verilməsi ilə qaraciyər fermentlərinin normallaşdığı hallar tez-tez müşahidə olunur. Səbəbə yönəlmiş müdaxilə nəticə verir.
Dislipidemiya (xolesterin mübadiləsi pozğunluğu)
Xolesterin və trigliserid göstəricilərinin pozulması metabolik sindromun əsas komponentlərindəndir.
- Tip 2 diabet xəstələrinin böyük hissəsində trigliseridlər yüksək olur; trigliserid yüksəkliyi kardiovaskulyar xəstəlikdən ölüm riskini artırır
- Hipotireoz xolesterin göstəricilərini pozur — buna görə xolesterin pozğunluğu olan xəstələrdə tiroid funksiyası və şəkərli diabet mütləq inkar edilir
- Ailəvi hiperxolesterinemiya — ailəsində erkən yaşda infarkt və ya insult keçirən şəxs olanlar mütləq xolesterin səviyyəsini yoxlatdırmalıdır
- Arcus senilis — gözün buynuz qişasının kənarında ağ həlqə bəzən yüksək xolesterinin əlaməti ola bilər
Sidik turşusu (hiperurikemiya)
Hiperqlikemiya, hiperurikemiya və dislipidemiya — bu üçünün hər biri kardiovaskulyar xəstəlikdən ölüm riskini artırır. Buna görə metabolik dəyərləndirmədə sidik turşusu da yoxlanılır.
Müalicə
Metabolik sindromun müalicəsi tək bir dərmanla deyil, komponentlərin ayrı-ayrılıqda və birlikdə idarə olunması ilə aparılır:
- Qidalanmanın tənzimlənməsi — şəkərin azaldılması, lif qəbulunun artırılması, tərəvəz üstünlüyü
- Müntəzəm fiziki aktivlik
- Çəki idarəsi
- Lipid profilinin və HbA1c-nin müntəzəm izlənməsi
- Göstəriş olduqda tibbi müalicə
Bu saytdakı məlumat maarifləndirmə məqsədi daşıyır, fərdi diaqnoz və müalicə göstərişi deyil və həkim müayinəsini əvəz etmir. Təcili tibbi vəziyyətdə 103 nömrəsinə müraciət edin.