Hipertireoz qalxanabənzər vəzin normadan artıq hormon ifraz etməsidir. Bu hormonların qanda artıqlığı ilə yaranan klinik vəziyyət tirotoksikoz adlanır; xalq arasında "zəhərli zob" kimi tanınır. Artıq tiroid hormonu sinir sistemini güclü stimullaşdırır və bütün orqanizmin işini sürətləndirir.
Əlamətlər hansılardır?
- Ürək döyüntülərinin sürətlənməsi, çırpıntı
- Əllərdə və səsdə titrəmə
- Əsəbilik, oyanıqlıq, səbirsizlik
- Yuxusuzluq
- Artmış tərləmə, dərinin nəmliyi
- İstiyə dözümsüzlük
- İştah artmasına baxmayaraq çəki itkisi
- Əzələ zəifliyi
- İshal
- Gözlərin bərəlməsi (ekzoftalm)
- Boyunda şişkinlik
- Sümük əriməsi
- Cinsi istəyin azalması
Xəstələr çox vaxt təşvişli və qorxmuş görünür — bu, xəstəliyin sinir sisteminə təsirinin nəticəsidir, xarakter xüsusiyyəti deyil.
Səbəbləri nələrdir?
Graves xəstəliyi — qalxanabənzər vəzin autoimmun xəstəliyi; hipertireozun ən çox rast gəlinən səbəbidir. Gözlərdə dəyişikliklərlə (Graves oftalmopatiyası) müşayiət oluna bilər. Müalicə olunmadıqda ağırlaşmalara və ciddi nəticələrə yol aça bilər.
Toksik adenom və toksik çoxdüyünlü zob — vəzdəki bir və ya bir neçə düyünün müstəqil olaraq hormon ifraz etməsi. Praktikada 3 sm-lik bir düyünün bütün şikayətlərin — halsızlıq, əsəbilik, əl titrəməsi, çırpıntı, çəki itkisi — səbəbi ola bildiyi hallar rast gəlinir.
Yarımkəskin (De Quervain) tiroidit — çox vaxt viral infeksiyadan sonra başlayır. Əsas əlamətləri: boyunda ağrı (çənəyə və qulağa yayılan), boyun nahiyəsində şişkinlik, qızdırma, halsızlıq, baş ağrısı, çəki itkisi, əzələ ağrıları, çırpıntı. Bu xəstələr çox vaxt əvvəlcə nevroloq, terapevt və otorinolarinqoloqa müraciət edir, effekt olmadıqda endokrinoloqa gəlir.
Yatrogen tirotoksikoz — tibbi müdaxilə və ya dərmanın (məsələn, artıq dozada tiroid hormonunun) təsiri nəticəsində yaranır.
Postpartum tiroidit — doğuşdan sonrakı aylarda vəzin alovlanması.
Diaqnoz necə qoyulur?
- TSH, sərbəst T4 və T3
- Antitellər (Graves xəstəliyinin araşdırılması üçün)
- Qalxanabənzər vəzin ultrasəs müayinəsi — vəzin ölçüsü, strukturu və qanlanması. Graves xəstəliyində vəzin qanlanmasının kəskin artması müşahidə olunur
- Ssintiqrafiya — göstəriş olduqda; eyni klinik əlamət və oxşar laborator nəticə ilə gələn iki xəstədə tamamilə fərqli diaqnoz və müalicəyə yol aça bilər
- İltihab göstəriciləri (yarımkəskin tiroiditdə)
Müalicə
Müalicə səbəbdən asılıdır. Graves xəstəliyində antitiroid dərman müalicəsi, radioaktiv yod və ya cərrahi müalicə variantları dəyərləndirilir. Yarımkəskin tiroiditdə müalicə iltihaba və simptomlara yönəldilir və çox vaxt xəstəlik tam sağalır. Toksik düyünlərdə isə düyünün xarakteri və hormonal aktivliyi qərarı müəyyən edir.
Dərmanı özbaşına kəsməyin. Praktikada dərmanla tam düzəlmiş, sonra "çox yaxşıyam" deyə dərmanı iki ay kəsib yenidən ağır vəziyyətdə gətirilən Graves xəstələri olur. Dozanın azaldılması və dayandırılması qərarı yalnız laborator nəzarətlə həkim tərəfindən verilir.
Bu saytdakı məlumat maarifləndirmə məqsədi daşıyır, fərdi diaqnoz və müalicə göstərişi deyil və həkim müayinəsini əvəz etmir. Təcili tibbi vəziyyətdə 103 nömrəsinə müraciət edin.
Tez-tez verilən suallar
Çox tərləyirəm — bu zəhərli zob əlamətidirmi?
Artmış tərləmə hipertireozun əlamətlərindən biri ola bilər. Digər əlamətlər: istiyə dözümsüzlük, əllərdə əsmə, çəki itkisi, çırpıntı, ishal. Diaqnoz laborator müayinə ilə qoyulur.
Əməliyyat olmuşam, yenidən qayıda bilərmi?
Bəli. Praktikada 12 il əvvəl tirotoksikoza görə əməliyyat olunmuş xəstələrdə xəstəliyin yenidən kəskinləşdiyi hallar rast gəlinir. Əməliyyatdan sonra da müntəzəm nəzarət tələb olunur.
Boynum ağrıyır və qızdırmam var — bu tiroidlə əlaqəli ola bilərmi?
Bəli, yarımkəskin tiroidit belə başlaya bilər. Bu vəziyyət ultrasəs və laborator müayinə ilə aydınlaşdırılır və müvafiq müalicə ilə əksər hallarda tam sağalır.
Xəstəliyim onkoloji ola bilərmi? Kəskin çəki itkim var.
Kəskin çəki itkisi narahatlıq doğuran əlamətdir və mütləq araşdırılmalıdır. Praktikada bu şikayətlə gələn xəstələrdə səbəbin yarımkəskin tiroidit və ya tirotoksikoz olduğu hallar da olur. Səbəb müayinə ilə müəyyən edilir.